De eerste bewoners bereikten Mexico rond 19.000 voor Chr. Deze groep mensen vertrok uit Siberië en kwam het Amerikaanse continent via Alaska binnen. Zij maakten gebruik van de lage waterstand van de oceanen wegens de laatste ijstijd. Tijdens de reis naar Zuid-Amerika 'verloren' ze stammen als de Eskimo's en de Noord-Amerikaanse indianen. Een deel van de mensen is na Mexico doorgetrokken naar Zuid-Amerika om daar de Inca-beschaving op te bouwen. Deze eerste mensen waren jagers/nomaden en leefden daar waar het eten was.

De pre-Spaanse geschiedenis kan in drie delen worden opgedeeld:

• de pre-klasieke periode waarin de Olmeken tot bloei kwamen (1500 v.Chr. tot 300 v.Chr.);
• de klassieke periode waarin de Maya beschaving tot grote hoogten steeg (300 v.Chr. tot 900 n.Chr);
• de post-klasieke periode waarin de Azteken in centraal Mexico opkwam en de Tolteekse beschaving uit hun gebied verdreef naar het Maya gebied. (900 - 1519)

Olmeken

Pas rond 6000 jaar v. Chr. begon men met het verbouwen van maïs en bonen. De eerste echte beschaving van Mexico waren de Olmeken. Deze zijn de 'grootouders' van alle andere Meso-Amerikaanse beschavingen. De Olmeken waren al redelijk ontwikkeld in landbouwtechnieken, astronomie en andere technologieën. Zij hebben de basis gelegd voor de taal, getallenstelsel en kalender die de Maya's en andere stammen eeuwen later nog gebruikten. Hun hoogtepunt werd bereikt in de hoofdstad 'La Venta' dat thans tussen Villahermosa en Veracruz ligt.

Maya's

Het Mayavolk woonde op het schiereiland Yucatán, inclusief Tabasco en Chiapas, het huidige Guatemala, Belize, Honduras en El Salvador. Ondanks het feit dat de Maya's nooit een staatkundige eenheid hebben gevormd, schiepen ze een beschaving met stadstaten die zich wel verwant voelden met hun buren. De steden werden uitsluitend bewoon door heersers, edelen, priesters, officiële personen en hun bedienden. De boeren die de adel en priesterklasse moesten voeden woonden in de bossen in hutten van riet en stokken. Ze kwamen slechts in de steden om de markt te bezoeken, officiële zaken af te handelen of religieuze feesten bij te wonen. De godsdienst beheerste het leven van de Maya's en de tempels en altaren domineerden de steden. Meestal werden dieren of voedsel aan de goden geofferd. Soms eisten de goden echter ook een mensenoffer, echter lang niet zo vaak als later bij de Tolteken of Azteken.

De Maya's kenden als eersten een eigen schrift en de rekenkunde, de astronomie en kalender van de Maya's, gebaseerd op kennis uit de Olmekentijd, vormen het hoogtepunt van wat er in Amerika op intellectueel gebied werd bereikt. Rond 900 na Chr. stortten echter de meeste Maya-beschavingen in. De redenen hiervoor zijn onduidelijk en vele theorieën gaan de ronde.

Azteken en Tolteken

In 750 na Chr. stichtten de Tolteken een nieuw rijk in het Centraal-Mexicaanse hoogland. Een heel bijzondere beschaving was het echter niet. In 1168 werd hun hoofdstad Tula door Azteekse stammen verwoest. De Tolteekse beschaving stortte in en de Tolteken werden door de opkomende Azteken verjaagd van hun gebied. De vluchtelingen vluchtten naar het Yucatán-schiereiland en vonden daar half verlaten steden met een paar zielige Maya-beschavingen. Met de vermenging van de Maya's en Tolteken kwamen steden als Uxmal, Tulum en Chichén Itzá weer tot grote bloei.

De Azteken zaten niet stil. Ze stichtten hun hoofdstad Tenochtitlán vlak bij de heilige berg Popocatepetl en het huidige Mexico-City en werden steeds machtiger. Ten tijden van de Spaanse landing reikte het Azteekse rijk tot steden als Palenque in Chiapas en Tikal in Guatemala. Met name de Azteken zijn berucht om hun massale slachtingen in hun tempels. Mensenoffers kwamen overal in de wereld voor, maar de Azteken voerden deze cultus tot ongekende hoogten op. Volgens inscripties zouden er in 1487, toen de grote tempel van Tenochtitlán werd gewijd, 20.000 gevangenen zijn geofferd. Iemand uit het gezelschap van Cortéz telde 136.000 schedels op het rek dat hij in 1519 naast diezelfde tempel aantrof. Ook kannibalisme kwam onder de hoge heren van Tenochtitlán veel voor. Ook de Tolteken waren beruchte mensenofferaars en maakten van bijvoorbeeld Chichén Itzá een bloederige stad.

Het platform van de doodskoppen in Chichén Itzá.

De Spaanse tijd

In 1519 voer de Spaanse landheer Hernán Cortéz vanuit Cuba een onbekend gebied tegemoet. Ze landden op 22 april 1519 in de buurt van het huidige Veracruz. Hiervandaan trokken ze verder het binnenland in. De verhalen over een gouden stad deden Cortéz besluiten om naar de hoofdstad van de Azteken, Tenochtitlán, te trekken. De Azteken beschouwden de blanke, baardige mannen met paarden als goden en binnen 2 jaar was op een makkelijke manier deze legendarische Aztekenstad, en de beschaving, in een brandende ruïne veranderd. Op de laatste resten van de Azteekse hoofdstad werd nu een Spaanse hoofdstad gebouwd: Mexico-City. Vanuit deze stad trokken de Spanjaarden zuidwaards om het hele continent te veroveren. Hun 'roem' was hun echter vooruitgestormd en de Maya's boden meer tegenstand. Vooral op het Yucatán-schiereiland was de strijd bloederig.

Tussen 1522 en 1545 werd geheel Mexico door de Spanjaarden veroverd. Missionarissen bekeerden de indianen tot het katholieke geloof. Mexico werd een onderdeel van Spanje, genaamd Nieuw-Spanje. Tot in de 19e eeuw werden de indianen als slaven behandeld. Van de 25 miljoen indianen bleven er slechts een klein miljoen over. Naast de wrede praktijken van de Spanjaarden, namen de westerlingen ook vreemde ziekten zoals pokken mee.

Onafhankelijk

Steverson en Catherwood in Tulum, 1844.

Op 16 september 1821, na ruim drie eeuwen van Spaanse onderdrukking, is Mexico onafhankelijk geworden. Vanaf 1821 tot heden is er veel gebeurd. Vanaf die tijd komen de eerste ontdekkingsreizigers, zoals Steverson en Catherwood, die de verloren Maya-steden gaan herontdekken. In 1847 komt de arme Maya- en Mestiezen- (van gemengd Spaans-indiaans bloed) bevolking in opstand tegen de nog veelal Spaanse grootgrondbezitters die de indianen nog steeds als slaven behandelen.

Na het overleiden van president Juárez brak er een chaos uit hetgeen leidde tot de bloederige overname door dictator Porfirio Diaz. In 1911 pakten opstandige boeren in het zuiden de wapenen op. Dit breidde zich snel uit tot de Mexicaanse revolutie. Tien jaar lang vochten de armen tegen de rijken en twee volkshelden, Emiliano Zapata en Pancho Villa, worden tot op de dag van vandaag nog geroemd om hun heldendaden.

Natuurrampen, conflicten, corruptie, grootgrondbezitters en sinds 1994 de opstand in Chiapas, zijn de moderne geschiedenis van Mexico.

Deze geschiedenis is slechts een zeer beknopte weergave van de werkelijkheid. We hebben veel beschavingen uit dit gebied, zoals de bijvoorbeeld de Totonaken en de Zapoteken, overgeslagen. Ook veel gebeurtenissen zijn onvermeld gebleven. De geschiedenis van Meso-Amerika kan zich zeker meten met die in Europa of het Verre Oosten. Ook valt er over de moderne geschiedenis van Belize en Guatemala veel meer vertellen.